بمب افکن راهبردی توپولوف تو-۱۶۰ با نام مستعار “قوی سپید” و اسم رمز “بلک‌جک” در ناتو یکی از ویرانگرترین پرنده های نظامی روسیه محسوب می شود. با برد پرواز طولانی و قابلیت رها کردن تسلیحات هسته ای از آسمان، تو-۱۶۰ همچنان بزرگ‌ترین و سریع‌ترین بمب افکن فراصوت در حال خدمت جهان است.

توپولوف تو-۱۶۰ محصولی است که ساخت آن ریشه در رقابت تسلیحاتی دوران “جنگ سرد” دارد. در شرایطی که کرملین در دهه ۱۹۶۰ موشک های بالستیک قاره‌پیما را گزینه ای کاربردی‌تر برای استفاده از تسلیحات هسته ای در مقایسه با بمب افکن های سنگین در نظر گرفت، اما توسعه یک بمب افکن راهبردی فراصوت برای رقابت با بمب افکن اکس‌بی-۷۰ والکری نیروی هوایی آمریکا که توانایی پرواز با سرعت ۳ ماخ را داشت، در دستور کار روس ها قرار گرفت.

هنگامی که پروژه ساخت بمب افکن والکری لغو و با پروژه کمتر جاه‌طلبانه بمب افکن بی-۱ جایگزین شد، دولتمردان روس از شرکت توپولف خواستند تا رقیبی برای این بمب افکن جدید تولید کند.

بمب افکن تو-۱۶۰ نخستین پرواز خود را در دسامبر ۱۹۸۱ انجام داد و در سال ۱۹۸۷ خدمت عملیاتی خود را آغاز کرد. این بمب افکن غول‌پیکر با وزن خالی ۱۲۹ تن دارای چهار پیشرانه عظیم توربوجت پس‌سوز فوق قدرتمند کوزنتسف ان‌کی-۳۲ بود که در بدنه ای با بال های غول‌پیکر متحرک قرار می گرفتند.

فاصله بین دو نوک بال تو-۱۶۰ در حالت باز به ۵۵ متر می رسد.

بال های غول پیکر تو-۱۶۰ می توانند در سه حالت قرار بگیرند: حالت کاملا باز در زاویه ۲۰ درجه برای به حداکثر رساندن نیروی برخاست، سپس حرکت به عقب در زاویه ۳۵ درجه برای کاهش نیروی پسا طی پرواز با سرعت زیر صوت، و جمع شدن در زاویه ۶۵ درجه هنگام پرواز با سرعت ۲.۰۵ ماخ با کمک پس‌سوزها. ویژگی های آیرودینامیکی ناپایدار بدنه هواپیما به طور خودکار توسط یک سامانه پرواز با سیم جبران می شود.

بمب افکن تو-۱۶۰ می تواند سوخت کافی برای پروازی ۷۵۰۰ مایلی (۱۲۰۷۰ کیلومتر) را حمل کند و در صورت نیاز امکان سوخت گیری هوایی می تواند برد پرواز بیشتری به آن ببخشد. چهار خدمه در ماموریت های دوربرد در کابین تو-۱۶۰ قرار می گیرند که خلبان و کمک خلبان در قسمت جلو و کنار هم می نشینند و دو ناوبر متخصص در زمینه تسلیحات و سامانه های دفاعی نیز به صورت جداگانه در محل خود قرار می گیرند.

توپولوف تو-۱۶۰ همزمان با بمب افکن آمریکایی فراصوت بی-۱بی لنسر وارد خدمت در نیروی هوایی روسیه شد و از نظر ظاهری تا حدی شبیه به این هواپیما بود، اما اندازه بسیار بزرگ‌تر و بیشینه سرعت بسیار بیشتر، آن را از بی-۱ متمایز می کرد. با این وجود، بمب افکن آمریکایی لنسر سطح مقطع راداری کمتر و توانایی حمل طیف گسترده‌تری از تسلیحات را داشت.

اگرچه توپولوف تو-۱۶۰ قادر به انجام حملات متعارف است اما مهم‌ترین ماموریت برای آن نزدیک شدن به آمریکای شمالی برای رها کردن موشک های کروز مجهز به کلاهک های هسته ای محسوب می شد و البته همچنان نیز همینطور است.

برای جلوگیری از فرسودگی خدمه در چنین ماموریت های طولانی مدت، طراحان تو-۱۶۰ صندلی های این هواپیما را به ماساژور مجهز کرده و یک آشپزخانه کوچک و یک توالت برای آن در نظر گرفتند.

خلبان تو-۱۶۰ می تواند برای کاهش احتمال شناسایی توسط رادارهای دشمن در ارتفاع کم پرواز کند که رادار سوپکا به منظور پرهیز از برخورد با زمین به وی کمک می کند.

در صورت شناسایی هواپیما نیز به خدمه هشدار داده می شود و در این مرحله آنها می توانند از یک جمر رادار و روشن کردن پس‌سوزها برای رسیدن به سرعت دو ماخ و گریز از رهگیرها استفاده کنند.

دو محفظه ۱۱ متری تسلیحات با ظرفیت حمل تا ۱۲ موشک کروز کی‌اچ-۵۵ با کلاهک های جنگی ۲۵۰ کیلوتنی از دلایل اصلی شکل‌گیری توپولوف تو-۱۶۰ بود. در واقع، رنگ سفید نمادین این بمب افکن برای انعکاس تشعشعات گرمایی ناشی از انفجار هسته ای طراحی شده است.

تو-۱۶۰ می تواند کلاهک های جنگی متعارف نوع کی‌اچ-۵۵۵، و کی‌اچ-۵۵اس‌ام با برد ۳۰۰۰ کیلومتر را نیز حمل کند.

توانایی حمل تا ۲۴ موشک هواپرتاب کی‌اچ-۱۵ با برد ۱۸۶ مایل (۳۰۰ کیلومتر)، امکان حمله به گروه های حمله ناو هواپیمابر آمریکا در سراسر جهان را برای تو-۱۶۰ فراهم می کند.

روسیه توجه ویژه ای به بروزرسانی بمب افکن تو-۱۶۰ داشته است. بر همین اساس، برنامه مدرن‌سازی تو-۱۶۰ به تو-۱۶۰ام۲ دنبال می شود و در همین راستا پیشرانه های ان‌کی-۳۲-۰۲ با مصرف سوخت بهینه‌تر روی این هواپیماها نصب شده که انتظار می رود برد پروازی را تا بیش از ۶۰۰ مایل (۹۶۶ کیلومتر) افزایش دهد.

سامانه ناوبری ماهواره ای گلوناس، کابین شیشه ای دیجیتالی و رادار AESA جدید از دیگر بروزرسانی های انجام شده هستند.  

برای کاهش سطح مقطع راداری نیز از مواد جاذب در بدنه استفاده شده است. در نهایت، امکان استفاده از موشک های کی‌اچ-۱۰۱ و ۱۰۲ و احتمالا موشک فراصوت کینژال، تو-۱۶۰ را به پرنده ای توانمندتر با قابلیت بقای بیشتر تبدیل می کنند.